Anh đáp: “Vai đạt nhất và lộ nhất chính là mặt tôi”
“Người quê đi đến chỗ nào chả quê”, chắc Trần Quang Quý ngẫm từ mình mà viết vậy.
Anh là tác giả của những tập thơ mang tên lạ: “Siêu thị mặt”, “Giấc mơ hình chiếc thớt”… Tập thơ “Giấc mơ hình chiếc thớt” giao hội những bài thơ nói đến thân phận của những người yếm thế.
Anh thuộc hàng may mắn vì “thi hứng” đột nhập đều đều, không bỏ rơi giữa chừng, giữa đoạn. Tôi viết bài thơ “Chiếc gươm trong bảo tàng”, trong đó có câu: “Tiếng nghiến răng lịch sử/ Còn khía những vết thương hòa bình”, thì người ta giễu tôi: Trần Quang Quý cho lịch sử mọc răng”. Nỗi ám ảnh của con cá chính là cái thớt.
“Vai nào anh sắm đạt nhất trong cuộc đời?”, hỏi Trần Quang Quý.
Anh là tác giả của những câu thơ vừa âu yếm, vừa xúc cảm thế này: “Lối vào nhỏ/Căn nhà ta bé nhỏ/Một tiếng guốc khua đã đủ chật rồi/Em nấu ăn nhìn anh trong mắt ướt/Thế là chiều Hà Nội bớt lang thang”. Những câu như “Chân trời chôn dưới đường cày/Trời suông suông vẫn ở ngay trên trời/Lời rơm rạ ngắn mùa dài/Cơm quê một bát đong đầy nỗi quê” hay “Ngày vui khua những dần sàng/Đêm buồn nhâm nhi ngô rang thuốc lào”, ngóng ra cũng chẳng đến nỗi sượng với Đồng Đức Bốn, kẻ đóng góp nhiều cho thơ lục bát.
Trần Quang Quý biết ở đằng sau có kẻ “đánh” mình nhưng anh có lý do riêng, để không “đánh” lại: “Hơi đâu mà… cãi”.
Tuy ít nhưng đượm. Không nhận mình đào hoa nhưng nhà thơ cũng từng được một số chị em tỏ tình. Các nhà thơ thường che chắn, thơ tình được viết bằng hình dung, còn Trần Quang Quý chẳng dại gì nói dối: “Tôi viết bằng cả mường tưởng và thực tế”. Bảo, ở tuổi của anh có nhẽ sẽ hợp hơn nếu chuyển sang viết tiểu thuyết? Anh cười: “Đó cũng là một trong những ý định của tôi”.
Có nhẽ chất đồng quê lãng mạn nhưng ẩn chứa nhiều trăn trở của Exenhin cũng ảnh hưởng phần nào trong nhiều sáng tác của Trần Quang Quý? Thơ Trần Quang Quý chưa bao giờ thôi hết trằn trọc, bởi cuộc đời chẳng bao giờ hết những vấn đề day dứt suy nghĩ, cũng như thơ ca luôn cựa mình đòi đổi mới. Thơ tình không phải nguồn mạch chính tinh khiết tác của Trần Quang Quý. Cãi thì chẳng cãi nhưng bất bình cũng chẳng theo đó mà tiêu tan: “Người ta cũng có tài cũng cảm nhận được thơ tôi, song lại cố đổi trắng thay đen, ngẫm mà buồn”.
Ngoảnh mặt nhìn trần giới thấy lấp lóa những “Siêu thị mặt”. Nếu cứ xét vẻ ngoài thô mộc, dễ đoán Trần Quang Quý là “người tình chung thủy” của thể thơ tự do nhưng anh cự nự: “Cũng có làm thơ lục bát đó chứ, tôi không “li dị” truyền thống”. Cùng với thời kì thơ Trần Quang Quý càng giàu học thuyết, chiêm nghiệm. Thơ đâu phải toán học. Giời thương, tuy có tiết kiệm nhào nặn vẻ ngoài nhưng lại hào phóng ban phát thứ bên trong.
Tập thơ mới nhất, giành giải thưởng của Hội Nhà văn chả hạn. Anh ngao du dưới gầm trời cũng khá, đi rất nhiều nơi, và mới trở về từ Mỹ: “Đây là lần sang Mỹ thứ hai của tôi”.
Trần Quang Quý cho rằng, anh sáng tác sung sức nhất trong mười năm trở lại đây, thành tựu là những tập thơ nối nhau ra đời: “Giấc mơ hình chiếc thớt” (2003), “Siêu thị mặt” (2006), “Cánh đồng người” (2010), “Màu tự do của đất” (2012).
Tranh: Nguyễn Xuân Hoàng. TS Nguyễn Đăng Điệp khen Trần Quang Quý không muốn lặp lại những nẻo đường của người khác đã đi, còn thi sĩ Nguyễn Thụy Kha thì “văn vở” hơn khi viết: “Trong cuộc Olympic thơ Việt đầu thế kỷ mới, cung thủ Trần Quang Quý với độ căng của dây cung triết lý, với sự nhọn của thi ảnh, với sự tự tín của xúc cảm đã bắn tới đích của sự mới mẻ, bằng những câu thơ mũi tên bay theo giai điệu du ca để tạo thành cõi lạ”.
Nếu chỉ nói, “Màu tự do của đất” thua “Giấc mơ hình chiếc thớt” thì cũng chẳng có gì tranh luận, bởi đó là quyền thẩm thấu của kẻ tiếp thụ
Nhưng anh cho biết, rất thích chất suy tưởng trong thơ Chế Lan Viên, thuở mới vào nghề, lại mê Exenhin. Trong những thời điểm lận đận của thế cục, cũng từng có lúc Trần Quang Quý ngỡ mình… như cá.
Chẳng thể nói, bít tất thị phi đều từ trên giời rơi xuống (nói thế oan cho giời). Có nhà phê bình thích câu: “Mọi vật đều có một trật tự/Chỉ ý nghĩ là tự do”.
Nhưng sáng tác văn xuôi cần nhiều thời gian, Trần Quang Quý thì bận bịu, với công việc ở NXB Hội Nhà văn, nơi anh giữ vị trí Phó giám đốc và… chắc cũng còn nhiều câu chuyện liên can áo cơm khác nữa.
Hay khi tôi viết: “Những ngôn từ chưa mọc râu/Những bào thai thời cục chết yểu” thì người ta “vặn”: “Đối với Trần Quang Quý bây chừ ngôn ngữ cũng… có râu”. Quê nhưng không Mùa Trần Quang Quý cho rằng, anh sáng tác sung sức nhất trong mười năm trở lại đây, thành quả là những tập thơ nối nhau ra đời: “Giấc mơ hình chiếc thớt” (2003), “Siêu thị mặt” (2006), “Cánh đồng người” (2010), “Màu tự do của đất” (2012).
Hơi đâu mà… cãi Người trong giới đều biết Trần Quang Quý sở hữu thứ chẳng ai thèm tỵ nạnh: thị phi. Chẳng biết đến lần sau, Trần Quang Quý có ra tập bút kí kể chuyện ba lần đến nước Mỹ như vị giáo sư nọ không, hay lại thai nghén một chùm thơ quê? Trần Quang Quý sinh ra ở Phú Thọ.
Nhìn anh lại nhớ tới câu thơ nổi tiếng một thời của Khuất Quang Thụy: “Sống mới khó làm sao/Nữa là còn tranh đấu/Nữa là còn sáng tạo/ Nữa là còn yêu nhau”. Nhắc chuyện yêu đương của Trần Quang Quý mới thấy cái lợi của người làm thơ. Không nhớ ai đó đã nhận xét rất hay về thơ Trần Quang Quý: Quê nhưng không Mùa.
Nông Hồng Diệu. Nhưng đúng là cũng có khi Trần Quang Quý bị… oan. Hỏi Trần Quang Quý có ưng ý với “vốn liếng” tích lũy được qua thời gian? Nhận được câu trả lời không có gì “đột phá”: “Khát khao là khôn cùng nhưng tôi ưng với những gì mình có”. Đương nhiên đó cũng chính là vật liệu để Trần Quang Quý viết những câu thơ tình. Những câu thơ kiểu này không dễ dàng viết ra nhưng có thể nhiều người cũng viết được, tôi chắc bạn đọc sẽ lưu luyến những câu thơ đẫm tình quê của Trần Quang Quý hơn: “Cổ tích làng tôi tắm ở cầu ao/Em cứ thả trắng ngần trăng ướt/Tôi vục xuống lòng tay như hứng được/Một làn hương bồ kết bay hờ” hay “Lớp gạch già lõm mặt/Cánh cổng lăn kẽo kẹt đời người”… Ngỡ mình… như cá Trần Quang Quý có hai con trai, không theo nghiệp thơ ca của bố.
Nếu cứ soi li ti thì đến cả những câu tuyệt bích như “Ô hay, buồn vương cây ngô đồng/ Vàng rơi, vàng rơi, thu mênh mông” có khi cũng còn có… vi trùng. Anh dẫn chứng: “Khi đến thăm bảo tàng, tôi nhìn thấy chiếc gươm, cảm thấy nỗi đau khổ, mất mát.
Thơ Trần Quang Quý trẻ hơn tuổi tác và vẻ ngoài của anh, điều này nhiều người nhấn. Anh có một đời sống gia đình “không giật gân”, thông thường như bao người khác, cũng không làm bạn với rượu. “Rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt”, nhưng nhìn anh chẳng thấy miền bình yên nào. Trong nhân thể thơ êm ái, dễ làm với người trong nghề, Trần Quang Quý đã thế để giữ nó không trôi đi tuồn tuột dưới ngòi bút của anh.
Ngoài thơ, Trần Quang Quý đặc biệt ham mê thể thao, chơi một vài môn thể thao vào những ngày rảnh và không để lỡ bất cứ một trận bóng đá hấp dẫn nào trên truyền hình, dù diễn ra vào lúc nửa đêm. Là kẻ ít lấy men rượu làm vui nhưng men say tưởng tượng cũng giúp anh buông mình thả những câu thơ thật là thơ: “Rượu đã thấm/Tóc không bờ mây biếc/Em thôi cười như thuở nhạt trăng/Những ngang ngửa sau một ngày cơm áo/Ta trật đơn chiếc biết nhường nào”, lại nữa: “Em đến như thượng cổ /Em đến như bóng tối/Tôi như con chim bay lạc giữa sao trời/Trong đáy mắt em vừa chợt mở/Biết dòng sông còn trôi hay không?”.
Có những câu thơ tình khiến tác giả “Bên kia sông Đuống” phải rơi nước mắt khi đọc: “Anh nghèo lắm có gì đâu ngoài sách/Có gì đâu gia tài chẳng ngoài em/Ô cửa hẹp mà trời thăm thẳm quá/Một ngôi sao buông lỏng giữa xa mờ”.
Nhưng thấy tội tội khi tập thơ “Màu tự do của đất” bị lôi ra kính hiển vi, bóc tách từng câu chữ. Trần Quang Quý không “thần tượng” một nhà thơ cụ thể nào. Bùi ngùi hích: “Ở nước mình chẳng ai sống được bằng nghề làm thơ”, thế mà cái nghề “chết đói” ấy thỉnh thoảng cũng mang lại “món hời” chẳng thể quy ra vật chất.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét