Phải có cơ chế chia sẻ ích lợi của thủy điện cho người dân.

Chưa hết, khi lũ rút đi, nhiều diện tích đất sinh sản của người dân bị cát bồi lấp khiến người dân chẳng thể sinh sản được

Từ khi dự án thủy điện Tả Trạch phát động, gia đình bà Qua cũng như nhiều hộ dân khác đã phải dời nơi ở cũ đến nơi tái định cư.

Ở một góc nhìn khác, ông Đặng Phong - nguyên chủ toạ UBND huyện Bắc Trà My (Quảng Nam), nơi có Thủy điện Sông Tranh 2 “nổi tiếng” vì can dự đến địa chấn cho rằng, việc bồi hoàn cho người dân trong vùng dự án là những tài sản hữu hình, nhưng tài sản vô hình là văn hóa, là phong tục tập quán của đồng bào dân tộc mất đi không bao giờ thấy được và lấy lại được.

“Vùng hạ du sông Hương, sông Bồ trước đây có khoảng 1. Tuy nhiên, mong ở nhiều dự án thủy điện cho thấy, ngay cả việc đền bù hay tái định cư cho người dân cũng được thực hành khá cứng nhắc, chưa nói tới việc thiếu trách nhiệm. Trái với trước đây khi chưa có thủy điện, lũ về chỉ mang phù sa đến cho ruộng đồng”.

000ha cây bưởi Hương Trà, là đặc sản của Huế, song bây giờ chỉ còn 300ha, vì phù sa không về được, cây bưởi không còn tốt tươi, người dân đành chặt bỏ” - bà Hương cho biết. Ngay tại hội thảo “Thủy điện miền Trung và sự tham gia của người dân” diễn ra tại TP. Tại một số dự án thủy điện, việc xây dựng nhà tái định cư chất lượng không bảo đảm, không hợp với phong tục, tập quán của người dân địa phương nên người dân ít sử dụng nhà mà phải khai khẩn gỗ xây dựng lại nhà cửa mới để ở, gây phung phá và mất rất nhiều rừng.

Hội An ngày 3/10, bà Hoa kể với những người có mặt câu chuyện thời sự nóng sốt ở địa phương bà ngay chiều hôm trước, khi ngày 2/10 có tin đồn vỡ đập thủy điện, hàng ngàn người dân trong xã và các xã lân cận hoảng loạn mua lương thực, thực phẩm rồi dắt trâu, bò, heo, gà cùng nhau… chạy lũ.

Việc bố trí sinh sản cho người dân chưa hợp lý, phần nhiều người bị thu hồi đất có trình độ học vấn thấp, hoặc đã lớn tuổi nên việc đào tạo nghề, chuyển đổi nghề nghiệp gặp nhiều khó khăn… “Cần đặt ích cộng đồng lên trên khi đưa ra quyết định duyệt dự án thủy điện và cũng cần có cơ chế chia sẻ ích lợi của thủy điện để đảm bảo sinh kế của người dân” – bà Lâm Thị Thu Sửu (Điều phối viên Mạng lưới sông ngòi Việt Nam) đưa ra thông điệp.

?  PGS. Nhưng nơi ở mới, gia đình bà Qua chỉ được bố trí đất trồng cây lâm nghiệp, đường sá đi lại khó khăn, trong khi phí tương trợ bình phục sinh kế là 3 năm thì bị cắt lại còn 2 năm.

“Người dân đã hy sinh quá nhiều vì thủy điện nên đã đến lúc thủy điện phải san sẻ lợi. Bách Nguyễn. Cho người dân nhưng không phải lấy từ thuế mà từ nguồn thu của thủy điện” - ông Phong đề nghị. Hai dự án này đã góp phần tăng nguồn thu ngân sách, xúc tiến phát triển hạ tầng cho địa phương nhưng cũng mang đến nhiều khó khăn mới trên địa bàn. Người dân ở đâu trong quan hệ lợi.

Bà kể, trước đây nhà bà có đất trồng hoa màu, lúa và rừng. “Thực tế chỉ là việc Thủy điện Đăk Mi 4 xả lũ do mưa lớn ở thượng nguồn nhưng thông báo đến người dân thì lại là… vỡ đập, mới thấy ám ảnh của người dân hạ nguồn chúng tôi về thủy điện như thế nào” – bà nói.

Ám ảnh thủy điện  Gia đình bà Phan Thị Qua ở thôn tái định cư xã Lộc Bổn, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế là người dân bị ảnh hưởng của lòng hồ thủy điện - thủy lợi Tả Trạch. TS Lê Anh Tuấn - cố vấn màng lưới sông ngòi Việt Nam (VRN) đánh giá, thủy điện tạo ra nguồn điện để phát triển công nghiệp và dân dụng, kiểm soát lũ, tạo nguồn cung cấp nước và nuôi cá lòng hồ, có thể giảm phát thải chất thải gây ô nhiễm nếu phải dùng nhiệt điện… Tuy nhiên, thủy điện cũng tác động không nhỏ đến môi trường và hệ sinh thái, sinh kế và đời sống người dân nông thôn.

Bà Lê Thị Thu Hương - Phó Chủ tịch UBND thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế cho hay, Hương Trà nằm giữa sông Hương và sông Bồ với 2 nhà máy thủy điện Bình Điền và Hương Điều. Khu tái định cư Thủy điện Sông Tranh 2 bỏ hoang vì không hợp với cuộc sống của người dân bản địa.

Giờ, tới khu tái định cư, đời sống người dân bị đảo lộn, văn hóa cộng đồng, cần lao sản xuất, nghề bị thay đổi… Bức xúc không kém, bà Phạm Thị Kim Hoa trú ở Đại Lộc, Quảng Nam - nơi hứng chịu nhiều ảnh hưởng của các dự án thủy điện trên thượng nguồn của hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn kể: “Ngày xưa, dòng sông quê tôi rất rộng, thuyền ghe ngược xuôi, từ ngày có thủy điện ở vùng thượng lưu, dòng sông nơi tôi ở khô cạn vào mùa nắng và lũ dữ vào mùa mưa.