Dọc theo các đường phố và các làng mạc vẫn không ngừng diễn ra ở rẻo đất nhỏ rất duyên dáng này của Balkan
Thế cũng may mắn lắm. Nơi dân số vẫn thấp hơn trước khi chiến tranh xảy ra khoảng một triệu người.
Stari Most và cả khu phố cổ đã được tái sinh. Thú vị xem những thanh niên thuộc hội nhảy cầu địa phương đang thi thố một cách điệu nghệ từ trên độ cao 25m xuống dòng nước không sâu lắm. Và kết thúc bằng việc ám sát những người thợ cầu. Chúng tôi ngồi trên một tảng đá dưới chân cầu. Hiện nay có thể tìm hiểu tóm tắt về nội chiến Bosnia qua vài ba trang thông tin trên mạng. Tôi lẩm bẩm.
Máu của những cuộc tàn sát thanh trừng. Ai cũng phải tập kết nhớ những cái tên lạ hoắc. Một đoạn phố cổ Chỉ có sáng sớm và chấp choá là khu phố cổ yên tĩnh trở lại.
London. Praha… Càng đi càng thấy những cảm nhận mơ hồ trở thành rõ nét hơn. Sông Neretva và cây cầu sắt Những lỗ đạn trên tường Chúng tôi tiếp kiến tơ mơ không chú ý lắm tới nhà cửa ven đường. Đang núm mời gọi càng nhiều người bản xứ và du khách càng tốt. Một người đàn ông Hồi giáo. Xinh xinh như một lưỡi câu cắm chặt xuống bờ sông. Chỉ trong vòng ba năm. Tôi không chứng kiến chuyện gì trong chiến tranh cả và chúng tôi nói chung cũng không đàm đạo về chiến tranh.
Nếu không có tấm bảng nhỏ đề danh hiệu di sản UNESCO 15/7/2005 và những dòng vắn tắt về cuộc tái thiết. Khung cảnh khu phố cổ buổi sáng Không có cảm xúc gì trên những trang web ấy. Càng không quan tâm tới một di sản xa vời. Rằng “mọi người làm ơn đừng nghĩ đến Việt Nam như một cuộc chiến tranh. Nhưng không khí trong xe hình như ngột ngạt hơn. Dán mắt qua cửa kính xe mà nhìn chăm chắm vào những lỗ đen lớn nhỏ
Với những khách sạn mái ngói đỏ đơn giản xây san sát trên các vách núi và những bãi tắm cát mịn nhưng ngắn và nông. Bath.
Chưa hết sững sờ khi đi qua nhiều nghĩa trang nhỏ với những tấm bia nhọn và trắng của người Hồi giáo. Những phân tích chiến cuộc có vẻ sắc sảo khôn ngoan. Chúng tôi chỉ lo nhìn bản đồ để nghiên cứu xem tại sao Bosnia hầu như chơi giáp biển (land locked). Các cuộc xét xử tội ác chiến tranh vẫn chưa kết thúc. Cùng nhiều cây cầu khác đều được xây dựng lại. Rộn rịp người đi lại leo trèo trên cầu.
# Đều không quan tâm. Neum tương tự với một thành phố nghỉ mát nhiệt đới. Xung đột cục bộ; về sự can thiệp của nước ngoài vào vùng đất có ba nhóm chủng tộc và đạo chính: Bosniaks (Hồi giáo). Nhìn từ trên cầu xuôi theo ánh nắng thì nước sông ngả màu ngọc lục bảo.
Do kiến trúc sư nức danh Kodja Mimar và học sinh của ông thiết kế. Trưng cầu dân ý. Bỗng chốc tôi cảm thấy mình đang chúi mắt vào một lỗ thủng nào đó của không gian và thời gian.
Không ai biết tại sao nước sông Neretva lại lạnh nhất so với những dòng sông châu Âu khác. Những gì tận mắt thấy ở đây vẫn làm tim tôi tự dưng thắt lại. In hình một cây xa giá lớn trên đỉnh núi. Lại vào rồi ra khỏi Croatia để chính thức đi vào lãnh thổ Bosnia.
Thì không ai có thể mường tượng được cả khu phố cổ và cây cầu này. Khi tôi nhớ đến Pautovski đã rời Paris và kể lại: “Trái tim tôi lại đập những nhịp nặng nhọc khi chia tay thành phố ấy”. Nhiều tòa nhà không những dày vết đạn mà còn thủng mái – những tòa nhà bị đánh bom - vẫn nằm y nguyên suốt hai mươi năm.
Con người ta có thể quen với tuốt tuột. Barcelona. Xứng đáng được gọi là tâm điểm giao hòa giữa hai nền văn minh phương Tây và phương Đông từ thời Trung cổ
Chúng tôi chỉ đích thực cảm nhận được bề dày lịch sử và văn hóa của Stari Most sau khi đặt chân lên cây cầu ấy.
Cũng không hiểu do đâu nó lại có nhiều màu xanh kì lạ đến vậy. Những năm 1992-1995.
Bạn thấy đấy. Dresden. Tôi không rõ lắm nhé. “Vậy mọi người quan hoài chuyện gì vậy?”.
Ánh nắng chói chang rọi thẳng qua cửa kính ô tô buýt đã dịu lại. Thế ra là những vết đạn súng máy và cả đạn pháo còn lưu lại hầu hết trên rất nhiều bức tường. Cây cầu rốt cục còn sót lại trong vùng đã bị đánh sập.
Thành phố của những cây cầu. Tôi sống và làm việc ở Thụy Sĩ 23 năm và mới hồi hương hai năm trước. Và nếu ngược nắng thì lại có màu xanh dương. Không ai có đủ thời gian theo dõi kỹ lưỡng những gì diễn ra trước.
Cây cầu. Con đường này đã đưa chị qua Melaka. Song cũng mau chóng mờ nhạt. Tôi hỏi Harun. Những tháp nhà thờ Hồi giáo trắng bốp nổi bật trên nền đá và nền trời xám nhạt. Nửa hư nửa thực. Theo phần đông các nguồn thông tin là do đạn pháo từ các xe tăng của quân Croats; nhưng theo một tài liệu phân tách khoa học khá tường tận khác thì do bị nổ mìn.
Các tiệm cà phê và cả các tiệm cắt tóc la liệt khắp nơi đều chật ních khách. Tường gì mà thủng lỗ chỗ? Rồi những lỗ thủng ngày một dày đặc hơn. Thủ phủ của Herzegovina. Dòng sông xanh ngủ yên lành
Nâng niu giữ gìn rồi rũ bỏ lịch sử bằng nhiều cách rất khác nhau ra sao.
Thế nên khi ngồi trên chiếc ô tô buýt đường dài khá êm ái. Một cây cầu như bao cây cầu khác. Chỉ có điều khi đọc những thông tin chết cứng ấy. Và dường như thường can hệ tới những dấu vết trên tường kia. Hay đấu khẩu với mấy ông thầy người Mỹ từ đại học Harvard về cuộc khủng hoảng hoả tiễn ở Cuba năm 1962. Và vĩnh viễn không mất đi. “Ôi. Thế nên anh cảnh sát biên phòng chỉ nhắm nhía rất kỹ hai cuốn hộ chiếu Việt Nam (chắc thấy lần đầu).
Warszawa. Lính Tây Ban Nha thuộc lực lượng phòng ngự liên hiệp quốc UN UNPROFOR đã xây lại cầu dựa trên những bản vẽ nghiên cứu kỳ công không kém gì những bản vẽ của cuộc tái thiết Thành cổ Warszawa. Vẫn giọng buôn chuyện. Salzburg. Rồi trả lại mà không đóng dấu. Hầu hết là đàn ông đang say sưa bàn tán một chuyện gì đó.
Hồ hết có ghi 1992. “Đúng là No Man’s Land* (mảnh đất vô chủ) thì có!”. Say sưa lựa đồ lưu niệm dọc theo các lề đường. Dù giống như dân các nước dọc theo bờ Địa Trung Hải và các triền thung lũng của bán đảo Balkan. Ngày thường cũng như những ngày cuối tuần. Danh thắng lừng danh nhất ở đây. Dòng sông và cuộc tái thiết nhanh chóng Nhưng nghe đâu người Bosnia không thích nói chuyện nhiều về chiến tranh.
Dân ở đây dù thuộc chủng tộc nào cũng đang sống rất hòa bình với nhau nhé!”. Anh tỏ rằng “Đời sống nhiều áp lực quá. Bằng tiền của Ngân hàng Thế giới
Giá bất động sản rẻ như rau cỏ ngoài chợ ấy! Cả một cái villa đẹp đẽ thế này giá chỉ có 50 ngàn euro thôi!”. Cầu cổ trên sông Neretva “Mảnh đất vô chủ” Và bạn sẽ tự hỏi không biết có phải vì màu xanh rất đặc biệt của sông Neretva mà Stari Most (Cầu Cổ) có vẻ đẹp trội hơn ngàn cây cầu khác mang cùng một sắc thái kiến trúc pha trộn của bán đảo Balkan.
Mắt nhìn cũng quen dần. Đô thị này chính yếu được xây dựng dưới thời của đế quốc Ottoman từ thế kỷ 16. Ai đó sau lưng. Hoặc chúng đã trôi tuột đi rất nhanh trên mặt phẳng thông báo. Tiếp súng đạn bằng cả con đường công khai và buôn lậu. Berlin. Một góc bán đồ lưu niệm trong phố cổ Song mọi chuyện khác hẳn khi chúng tôi rời những đường phố không người để vào khu phố cổ.
Mọi sự liên can đều rất cá nhân. Sau hơn hai mươi năm. Có thể cả chính phủ và quần chúng. Cứ khoảng 20 phút lại có một cuộc nhảy. Bất luận vì căn do nào. Để những bí mật xây dựng không bị lộ ra ngoài. Trong và sau một trong những cuộc huynh đệ tương tàn (theo đúng nghĩa của mức rất cải lương này) chung cục và thảm khốc nhất thế kỷ 20.
Kỳ 12 Con đường di sản văn hóa Trong bao lăm cách để chọn điểm đến cho một cuộc du hành. Và lớn lên ở Hà Nội trong thời kì bị ném bom. Cây cầu cổ được hoàn thành năm 1566. Đâu đâu cũng thấy đầu mẩu thuốc lá. Dù vậy chúng tôi đã không có được một con dấu nhập cảnh kỷ niệm.
Một trong hai miền của giang san non trẻ rộng vỏn vẹn trên năm chục ngàn cây số vuông và có bốn triệu dân. Chúng tôi phải xuất nhập cảnh hai lần – vào rồi đây khỏi. Đang tía lia kể rằng mảnh “đất lành” này.
Krakow
Cấm vận. Sau sự sụp đổ của cây cầu lịch sử. Chợt thấy vui vẻ trở lại khi đi vào những căn tiệm tươm tất tưởng chừng không suy suyển từ thời người Thổ cai trị cách đây mấy trăm năm; những con đường lát đá rất sạch đẹp và cây cầu đá xám hình cánh cung. Đến những cuộc bủa vây. Đứng sừng sững trên mặt nước xanh. Không đủ nhân công để làm những việc này.
Một ý nghĩ kỳ lạ lướt qua đầu. “Mình thật may mắn không phải trải qua những năm tháng hà khắc ở đây; lúc đó mình đang mải đánh vật với môn kinh tế vi mô ở Đại học Tổng hợp nhà nước Singapore. Mà là một sơn hà thanh bình!”. Có lẽ phần thực nhất là một phiến đá nhỏ có ghi dòng chữ “Đừng quên 1993”.
Khi thấy quá nhiều những bức tường như vậy. Những bài viết về hành trình trên con đường di sản văn hóa này chỉ là những câu chuyện nhỏ. Chịu đựng được nhiều cảnh ngộ ngặt nghèo.
Lã Hoa thích được đến thăm những di sản văn hóa. Kể cả bom đạn và chết chóc. Rồi bàn tán về sự cũ kỹ của những dãy chung cư ở những thị trấn vắng lặng. Họ rất ưa tụ hợp và rụi. Dù rất xúc động và thương cảm. Song chuyện này chỉ mở đầu cho những ngạc nhiên (nếu có thể gọi nhẹ nhàng như thế) tiếp theo. Mostar mang nhiều dấu vết lịch sử của một miền đất đa văn hóa.
Chưa đầy trăm cây số. Có một số bức tường được trát và sơn sửa. Cho nên giới đã không mất đi một di sản. Gì thế nhỉ? Xây cất kiểu này à. Một phụ nữ Hồi giáo vốn sinh sống ở Thổ Nhĩ Kỳ nhiều năm nay trở về quê
Nhưng mang một cái tên dài dặc được viết rất nhiều kiểu theo ngôn ngữ của nhiều sắc tộc ở đây.
Chúng tôi hấp tấp mua vé xe buýt đi từ thành cổ Dubrovnik thuộc Croatia bên bờ Adriatic. Những bản đồ được vạch dấu dằng dịt. La Habana. Chủ một khách sạn xinh – Villa Glopus. Ngay lúc ấy. Stari Most. Nhưng khi vừa đọc được một thông báo chính thức của sứ quán Bosnia ở Australia rằng thị thực Schengen nhiều lần đã được chấp nhận ở nước này.
Vì nghe tin nước này cũng như Serbia chưa cho phép những người có visa Schengen nhập cảnh hoặc quá cảnh. Mà cổ nhất là Crooked Bridge. 1993. Vào ngày 8/11/1993. Thảy như được hút chặt vào lỗ đen to nhất trên tường kia.
Tòa nhà thủng mái vì bom Những dãy phố không người Một góc phố cổ * Tên một bộ phim Pháp về cuộc nội chiến ở Bosnia - Herzegovina Kỳ sau: Thành cổ Dubrovnik – Trái tim của Địa Trung Hải Đọc các bài viết trước thuộc chuyên đề Con đường di sản văn hóa Bài: Lã Hoa - Ảnh: Anh Anh.
Tuyết trắng phủ dày. Tưởng đã mất tên. Song. Mở cửa rộng dần với nước ngoài sau khi Mỹ tự cấm vận và Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành. Paris. Nếu nhìn qua cửa sổ một căn tiệm. Mà đặc biệt nhất là Stari Most. Những diễn biến chồng chéo.
Dù đã được đọc và xem nhiều về chiến tranh. Nhưng người có vẻ loáng thoáng thật. Tin tưởng về những cuộc giao tranh sắc tộc đẫm máu lan tỏa trên truyền thông khiến giang sơn non trẻ này bất thần trở nên nức tiếng
Tiền giúp đỡ cũng không đủ sức vực kinh tế dậy. UNESCO. Và sự trễ nải của việc tôn tạo những phần còn lại của thành thị.
Nhưng có thể là những bài học lớn mà ở Việt Nam ngày càng có nhiều người quan tâm: Công cuộc bảo tàng và khôi phục những di sản văn hóa trên thế giới. Làm ăn khó khăn quá. Trong hành trình hai tuần lễ từ biển Adriatic qua các nước thuộc Liên bang Nam Tư cũ mùa hè qua.
Từ 2001 đến 2004. Cuốn rất nhiều khách du lịch ba lô vì giá mềm hơn hẳn những khu nghỉ có bãi tắm đá bên Croatia. Rời biển vào thung lũng để tới Mostar. Tiếng kêu la vọng ra từ những cuộc hiếp dâm tập thể. Dù đã đọc qua nhiều thông tin như vậy.
Chúng tôi định bỏ qua Serbia ở xa nhất. Và nhả khói không ngừng. Riviera Maya. Còn trước đó những gì thuộc về Bosnia đơn giản là hình ảnh một cuộc nội chiến được lưu lại ít nhiều trong ký ức. Tiền đủ hay không chưa biết. Thu bộn tiền thưởng của du khách đang náo nức tung hô. Bỗng có những lỗ đen đập thẳng vào mắt. Tên gọi này đã ấn một dấu định mệnh tử sinh cho một vùng lòng chảo ngập nắng gió của dãy Dinaric Alps – rằng nó chỉ thực thụ tồn tại cùng với sự sống còn của những cây cầu và những huyền thoại kéo dài nhiều thế kỷ.
Bít tất bỗng hóa thành những nhân vật trong cổ tích. Những cuộc vãi đạn lên tường nhà. Bruges. Dấu vết chiến tranh vẫn còn rành rành ra đó. Trở nên một đống đổ nát tưởng chừng chẳng thể gượng dậy được. Hoặc không đủ tiền
Croats (Cơ đốc giáo) và Serbs (Chính thống giáo); từ cuộc họp kín giữa đại sứ Mỹ với thủ lĩnh của người Bosniaks. Cần nhiều thời gian hơn để tìm hiểu. Càng không lí giải được sự tương phản giữa cuộc tái thiết tài hoa của khu phố cổ. Không hút thuốc thì còn biết làm gì cho khuây khỏa đây”. “Những người gác cầu” (nghĩa của thổ ngữ Mostari) là thành phố lớn thứ hai. Nước sông Neretva có màu ngọc bích.
“À. Giải khát và ăn kem trong các quán nhỏ. “Sức ép gì cơ? Hậu quả chiến tranh à? Mà sao người ta có thể nhả đạn lên tường dày đặc đến vậy?”. Các quỹ và các tổ chức nhân đạo.
Và trấn an các bạn học đến từ các nước Asean. Mostar. Khi được tận mắt thấy con người đã phá hoại rồi khôi phục. Vì vừa đi qua thị trấn Neum không mấy gây ấn tượng. Rằng sao các ông hút thuốc nhiều thế. Mặc cho những tranh cãi vẫn diễn ra không ngừng về vụ phá cầu. Việt Nam lúc đó đang bận rộn trong thời kỳ hậu đổi mới. Nhưng may mắn có một cửa ngõ – thị trấn Neum với gần 25 cây số bờ biển - nằm lọt thỏm trong đất Croatia.
Nhưng không nhiều. Kèm theo đó là một câu chuyện rùng rợn. Để nhìn và cảm thấy hơi lạnh của mùa đông trong thung lũng. Và Bosnia - Herzegovina (Bosnia). Kể rằng cây cầu đá không lớn lắm này được xây dựng suốt chín năm. Đâu đó văng vẳng tiếng đàn accordeon và tiếng gió xạc xào trên mặt nước mát lạnh. Roma. Chỉ một lúc sau. Về những cuộc ly khai. Chúng tôi rời Mostar vào một buổi sáng mờ sương.
