Nhà thiết kế Sĩ Hoàng Khởi nghiệp với ba chỉ vàng, năm ống màu và 20 xấp vải... Thôi thúc nào giúp anh tạo dựng được sự nghiệp của một nhà thiết kế thời trang? Là bổn phận của người anh cả phụ giúp bác mẹ nuôi bốn người em ăn học đàng hoàng. Là ý chí thoát nghèo bằng chính khiếu, sự thực học, thực hiện, đáp ứng nhu cầu mà thị trường cần. Vậy vì sao sau mười năm sự nghiệp thời trang, năm 2002 anh cạo đầu, chuyển sang làm trà quán Điểm Một Thời? Làm văn hóa mới chính là điều tôi theo đuổi. Tôi muốn tạo ra một không gian thưởng trà với nghệ thuật âm nhạc, trang phục đậm truyền thống Việt. Tôi nghĩ đời người hữu hạn, cần phải chia trí – lực sao cho ăn nhập nhất ở mỗi tuổi sống của mình trong bối cảnh tầng lớp luôn vận động, để quỹ đời mình được lời nhất! Sư phạm hay văn hóa đều có sứ mệnh mang đến điều tốt đẹp cho cuộc sống. Thực tế tôi vẫn làm song hành hai việc này vì sự bổ sung cho nhau. Việc cạo đầu sau những sự kiện của một chặng mười năm sự nghiệp, cũng giống như tự “buông xả” trước khi chuyển sang một tuổi mới. Khi Điểm Một Thời trở nên điểm son của Sài Gòn, anh lại lui về ở ẩn với nhà vườn Long Thuận: phải chăng anh là người luôn tự phủ định mình, để kiếm tìm cái mới? Đây là câu chuyện do hoàn cảnh đẩy đưa. Mặt bằng của Điểm Một Thời được lấy lại để chuyển thành nhà hàng cao cấp với giá cho thuê cao hơn – bài toán của kinh tế thị trường. Nhờ thế kế hoạch tiếp theo là xây dựng nhà vườn giai đoạn 1 từ 2002 – 2013, dự án bảo tồn Áo dài giai đoạn 2 từ 2014 được bắt tay sớm hơn. Khi ấy tôi cũng đã gõ cửa nhiều nơi, vì tiếc một địa chỉ có thể giới thiệu với du khách nước ngoài một không gian văn hóa Việt nghiêm túc. Thương cho gần 30 nghệ sĩ phải chia tay khi gắn bó cùng nhau suốt năm năm sáng đèn hàng đêm. Từ khi nào anh nhận vào mình vai trò của một trí thức dấn thân? Năm 1994, trong nhiều chuyến trèo đèo lội suối, từ Tây Bắc sang Đông Bắc, từ cao nguyên Đồng Văn – Mèo Vạc đến tận Cà Mau… tôi thấy đất nước mình đẹp quá, không hề thua kém gần 20 quốc gia từng đến qua những chuyến biểu diễn giới thiệu áo dài. Có cảm giác luôn bị dằn vặt giữa cái cũ – mới, truyền thống – đương đại, bảo tồn – cách tân… trong bối cảnh sơn hà đang vậy phát triển kinh tế nhưng chưa có sự đầu tư đúng mực với văn hóa, giáo dục, y tế. Sự mất thăng bằng đó dẫn đến đời 8x, 9x nhiều bạn hội nhập quốc tế và rồi… hòa tan luôn! Các bạn trẻ dần xa lạ ngay trong ngôi nhà của mình với các đời trước. Điều đáng lo nhất là sự mất nước không chỉ ở đường ranh biên giới. Tôi dấn thân vì lẽ đơn giản, không chỉ vì quan hoài cho những đứa con và cháu của mình, mà còn vì những bạn bè nhiều hơn của chúng. Anh từng phải trả giá đắt cho những dự án kinh tế nhân văn, khi vừa là nghệ sĩ vừa là thương buôn? Là trở thành nỗi lo lắng với những người nhà trong gia đình. Là con nợ không nhỏ của ngân hàng. May mà mọi người tin và ủng hộ những điều tôi làm. Là hiu hắt những tháng ngày đói kém ngồi nhặt bông cỏ, sạn thóc trong từng nắm gạo. Là câu hỏi của một nhà thiết kế Thái Lan trong chương trình Asia Show tại Manila (Philippines) 1997: “Nước mày đã hết đánh nhau chưa?” Là tâm cảnh nóng ruột khi các nước xung quanh thành cọp thành rồng từ sau 1975, mà mình còn trở trăn nhiều nỗi… Tôi may mắn vì chẳng chút kiến thức kinh tế học, nhưng khi viết ra loạt chữ “thương gia – chiến sĩ – phạm nhân – công trạng – tù nhân – danh nhân – tử tù – hy sinh” thì thấy đời thương gia dài ngắn chỉ là một nhân quả tùy theo sự gieo “tâm tính” hay “toan tính” trên con đường kinh doanh. Và anh đã học được gì từ những nỗi đau ấy? Đổi thay theo chiều hướng tư duy hăng hái: thành người đi trồng hoa (và rủ thêm người cùng trồng), thay vì buồn lo nhổ cỏ. Với bảo tàng Áo dài sắp ra mắt, anh muốn gửi gắm điều gì? Kinh tế có thể xây dựng trong vài chục năm, văn hóa gầy dựng phải hàng thế kỷ. Giàu phải sang, không chỉ là trọc phú. Tôi mong sự phú quý và lễ nghĩa luôn cần nhau. Muốn bảo tàng và phát triển bền bỉ điều gì thì phải làm cho điều ấy được nhiều người biết, nhiều người bằng lòng, trên hết là được nhiều người dùng. Và người ta chỉ thích dùng khi cảm thấy có nét gần gụi thân quen.
Gắn bó với nghề bằng cách này hay cách khác cũng chỉ để suy tôn áo dài, như một sự biết ơn với tỉnh thành, với đất nước đã cho mình sự trưởng thành nghề nghiệp. Bảo tồn Áo dài sau 12 năm xây dựng, là nơi góp phần tôn vinh giá trị văn hóa mặc của chính người Việt trong vẻ đẹp thẩm mỹ và giá trị đạo đức. Khó khăn đặt ra với anh là gì khi dấn thân vào công việc đầy gieo neo này? Khi khai quật hoàng thành Thăng Long, người ta phát hiện chín tầng cung điện! Nếu mỗi đời xây cung điện một nơi thì hiện nay con cháu đã có được một kho tàng di sản phong phú đầy đủ vết tích văn hóa từng thời kỳ, chứ đâu có bị diễn giải táp nham dị bản. Bổn phận của một bảo tồn áo dài độc lập là phải có một hội đồng khoa học để tìm bằng được những chứng cớ khoa học chứng minh áo dài có từ thời nào, lịch sử ra sao… Văn hóa sơn hà nếu không làm phân minh, rõ ràng, sẽ trở thành của người khác. Thử thách tiếp theo là tiếp cận được với du khách thông qua các công ty du lịch trong và ngoài nước. Thiết kế những chương trình hoạt động để bảo tàng là một tụ hội không gian tham quan, học tập và giải trí vấn công chúng. Gần gũi những người dân bình dị, anh học được điều gì? 12 năm qua tôi xây dựng nhà vườn, bán xe hơi đi xe buýt, được gần gụi với những người nông dân chân lấm tay bùn. Một lời tâm can của bác đạp xích lô trong festival Huế làm tôi day dứt mãi: “Làm được mấy cái lễ hội này cũng vui, dân đạp xích lô có khách để kiếm cơm, nhưng tui thấy để cúng ông bà ông cha thì con cháu nhà nào cũng có bàn thờ trong nhà, giờ đưa hết bàn độc ra đường quỳ lạy như cúng cô hồn. Đã thế còn vô cùng phao phí: mấy cái bánh chưng, bánh tét kỷ lục to như vậy nấu đâu có chín được, lại giành giật nhau mà ăn, biến mọi người thành cô hồn sống hết!” Tôi nghe mà chết điếng. Một ông già đạp xích lô mà còn đau lòng như thế khi phong tục tập quán của người Việt bị giày xéo. Điều đó càng thôi thúc mình bằng mọi giá phải giữ giàng hồn dân tộc. Theo anh, tại sao giới trẻ ngày một xa cách tà áo dài dân tộc? Khác với trang phục truyền thống các nước thường chỉ mặc trong các dịp lễ, áo dài đã trở nên y phục hàng ngày, đồng phục trong nhà trường, trang phục trong nhà thờ, hòa vào nhịp sống hiện đại, đi xe hơi, xe máy, xe đạp đều hợp cả. Nhưng quả thực là giới trẻ chưa được tiếp cận hoặc bị chỉ dẫn sai. Một trong những lý do nữ sinh ngại mặc áo dài là chất liệu vải dệt bằng sợi tổng hợp khiến da không được thở, gây oi bức khó chịu. Ngày xưa phụ nữ mặc áo dài đi chợ, nấu cơm có sao đâu, vì dệt hoàn toàn bằng sợi tự nhiên. Phải chăng đạo Phật đã giúp anh chuyển hóa chính mình, có được nguồn năng lượng bất tận? Tôi đến với đạo Phật bắt đầu từ nhu cầu của một người làm mỹ thuật, dần tìm hiểu, tôi thấy căn cốt của đạo Phật là thấy được nỗi khổ của con người và của chính mình, để chuyển hóa nó. Mỗi người phải tự giải quyết, tự cứu mình, không thể mong chờ vào ai khác. Nhưng trước khi cứu, phải chẩn đoán đúng bệnh mới tìm đúng thuốc. Niềm tin đó được lý giải một cách khoa học, hợp lý là nhận biết niềm đau nỗi khổ tự thân để chuyển hóa, chẳng thể diệt trừ. Từ đó tôi hiểu mọi chuyện đều là bình thường. Cân bằng là thường nhật, lật khỏi sự cân bằng là vỡ. Nghĩ như thế để sống vui mỗi ngày. Lời Phật dạy hết sức đơn giản, ai cũng làm được nhưng nhiều người nghe mà không hiểu, nhìn mà không thấy. Thỉnh thoảng tôi hay nói với bạn bè một cách giang hồ: “Đời người chỉ có một lần, phải xài nó sao cho có lời nhất, đừng phí não vào những chuyện lộn xộn không đáng, uổng cho tế bào não”. Hưởng những giá trị cuộc sống, biết cách đóng góp trong sức mình. Tôi quan niệm sống không phải để lại một cái tên, mà là một giá trị. Vì thế chẳng nặng lòng về sự “thuộc về”. Cuốn sách nào ảnh hưởng lớn nhất đến những nghĩ suy của anh? Tôi đọc Đắc nhân tâm của Dale Carnegie (Mỹ) – Nguyễn Hiến Lê dịch từ năm 13 tuổi. Sau này thêm Tony Buzan (Anh) về bản đồ tư duy, Phùng Đức Toàn (Trung Quốc) với Phương án 0 tuổi, thiền Vipassana của thiền sư Goenka (Ấn Độ), giáo sư Makoto Shichida (Nhật) mà theo ông mọi đứa trẻ đều là tài năng... Phải chăng bởi vậy anh tích cực dự chương trình thai giáo? Trẻ con được sống trong sự “bù đắp” nhu cầu vượt mức do hồ hết các bậc phụ huynh trước đây đều sang trọng khó khăn. Từ đó những “kháng thể” tự lập không có nhịp hình thành. Đứa con là sự nối dõi tông đường, kéo dài ước mong của cuộc đời hữu hạn với bao hy vọng. Ai cũng muốn trao cho con những điều tốt lành nhất ngay từ khi con còn trong dạ. Nhưng còn đó những thai nhi, con nít là nạn nhân của sự chọn lựa giới tính, thiếu hiểu biết về thai sản… nên những chương trình giáo dục giới tính cần phổ cập sớm từ lứa tuổi thiếu niên. Tôi tin rằng sẽ cùng với quý bậc phụ huynh chung một tâm nguyện: ngày mai khi con đã trưởng thành, được hạnh phúc trong sự thành đạt và biết san sớt những gì mình có cho bao người. Chương trình được thực nghiệm với ngay chính đứa con của anh?
Anh có niềm tin vào đời trẻ, những người sẽ tiếp sức cho anh trên đường xa vạn dặm? Thực sự, tôi chỉ có khả năng thị phạm bằng hết tâm lực. Bạn trẻ nào thấy tương hợp thì chọn lọc để vận dụng có sáng tạo cho mình. Con đường luôn ở dưới chân. Giờ đây, thế hệ trẻ có nhiều phương tiện để học hỏi. Nơi nào có mạng, nơi đó có kho tàng tri thức nhân loại. Vấn đề là biết phá hoang để làm tốt nhất. Tôi không có khái niệm thần tượng, trường phái. Mỗi người phải là bản chính của chính mình. Vì sao anh lại sống như một người tu hành? Những mục tiêu kinh doanh luôn hướng tới lợi ích cho bản thân, gia đình, các cộng sự và cộng đồng. Sự khao khát học hỏi để hiểu biết, thoát nghèo về kiến thức, tư tưởng, tầm nhìn. Căn bản để sống và làm việc như một định nghĩa trong thiền là đoàn luyện sao cho mình hướng tới được những điều tốt mỗi ngày. Sâu xa của việc tu hành là sửa những hành xử trong từng giây khắc sống của mình, sao cho mọi việc hợp tình thuận lý, đạt tới sự thăng bằng quý báu nhất là có được sự thông thường trong cuộc sống. Anh có phải là người quá hà khắc với chính mình? Tôi muốn sự cẩn thận chu đáo trong công việc khi nhận lãnh, cho nên khó tìm được người vừa với ý mình. Ngoại giả tôi đều tối giản các nhu cầu. Giá mà mỗi ngày không chỉ là 24 tiếng! Sự bình an của anh có được do đâu? Chuyển hóa mọi điều đến với mình, không xem khó khăn mà chỉ là thử thách, rồi tìm giải pháp vượt qua nó. Thực hành Kim Yến Chân dung hội họa Hoàng Tường |
Thứ Tư, 15 tháng 1, 2014
Vui trồng hoa thay thêm mới vào vì buồn nhổ cỏ
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét